U osób z cukrzycą nawet suchość i drobne ranki na skórze mogą szybko doprowadzić do groźnych powikłań. O czym pamiętać w codziennej pielęgnacji i jakich objawów nie bagatelizować?
Dr hab. n. med. Beata Mrozikiewicz-Rakowska, prof. CMKP
Zastępca ordynatora I Oddziału Chorób Wewnętrznych, Pododdział Diabetologii i Chorób Metabolicznych, Szpital Bielański, Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran
Dlaczego cukrzyca sprzyja problemom ze skórą i jakie zmiany na stopach są alarmujące?
Cukrzyca może prowadzić do neuropatii autonomicznej – uszkodzenia struktur układu nerwowego odpowiedzialnych za wydzielanie potu. Jednym z pierwszych objawów jest nadmierna suchość skóry (hiperkeratoza). Szybko może to prowadzić do pęknięć, a więc wrót zakażenia, przez które bakterie ze skóry dostają się do wnętrza rany i zwiększają ryzyko powstania tzw. stopy cukrzycowej.
Obecność małych ran czy owrzodzeń, które nie goją się samoistnie, może wynikać z hiperglikemii, czyli podwyższonego stężenia glukozy.
Niepokojące są także krwiaki pod płytką paznokciową. Mogą wskazywać na neuropatię i nawracające urazy, których chory nie czuje, ale także na czerniaka pod płytką paznokciową lub zmiany niedokrwienne.
Jak powinna wyglądać codzienna pielęgnacja stóp u osoby z cukrzycą?
Podstawą jest codzienne natłuszczanie skóry maściami natłuszczająco-nawilżającymi o prostym składzie. Pomijamy okolice przestrzeni międzypalcowych.
Stopy należy codziennie myć, a temperatura wody nie powinna przekraczać 37 stopni, tak, aby nie doprowadzić do poparzenia. Nie można moczyć stóp, ponieważ maceracja skóry ułatwia bakteriom utrzymywanie się w wilgotnej warstwie powierzchownych warstw skóry, a dalej przenikanie do tkanki podskórnej i tworzenie środowiska do zakażeń.
Do skracania paznokci nie używamy ostrych narzędzi, tylko delikatnie piłujemy je pilniczkiem. Nie powinno się samodzielnie stosować preparatów na tzw. „odciski”, które są de facto warstwami grubej skóry, czyli tzw. hiperkeratozy. Takie zmiany powinien usuwać przeszkolony personel medyczny albo konsultująca się z prowadzącym lekarzem lub wysoko wykwalifikowaną pielęgniarką rodzina chorego. Drażniące środki chemiczne mogą doprowadzić do powstania ran.
Osoby z cukrzycą powinny także poinformować o chorobie podologa. Szczególną ostrożność trzeba zachować przy usuwaniu zrogowaceń frezarką, ponieważ pacjent z neuropatią może nie odczuć urazu termicznego i mechanicznego.
Błędem jest korzystanie z sauny, chodzenie boso po rozgrzanej plaży, a zimą także stosowanie zbyt lekkiego obuwia.
Jak postępować w przypadku pęknięć, otarć lub drobnych ran?
Jeżeli pojawią się małe pęknięcia, skaleczenia i drobne rany, najpierw trzeba je zdezynfekować bezpiecznym środkiem antyseptycznym. Powinien go posiadać każdy pacjent z cukrzycą, stanem przedcukrzycowym i będący w grupie ryzyka, np. z otyłością, szczególnie podczas długiego spaceru czy wycieczki. Następnie warto zadbać o obuwie, które chroni przed urazami – miękkie, najlepiej skórzane, na nieco wyższej podeszwie, oraz nieuciskające skarpetki.
Kiedy stan skóry wymaga natychmiastowej wizyty u specjalisty?
W cukrzycy zmiany postępują szybko, co grozi rozprzestrzenieniem się stanu zapalnego. Nadmierna suchość skóry to już bardzo poważny objaw, który może skutkować utratą kończyny, a nawet życia. Lepiej więc nadinterpretować jakąś zmianę i ją skonsultować ją z lekarzem aniżeli zbagatelizować.
Natychmiastowej wizyty u lekarza wymaga każda podejrzana nowa zmiana, a szczególnie czarna masa tkankowa na powierzchni dystalnej palca dystalnej powierzchni palca lub innej powierzchni stopy. Jeżeli dodatkowo w krótkim czasie wokół niej pojawia się czerwony rumień, należy szybko zgłosić się do szpitala.
Jak regularne kontrole pomagają uniknąć groźnych powikłań?
W cukrzycy skóra jest jednym z obszarów, które wymagają codziennej obserwacji. Pacjenci z neuropatią powinni kontrolować się u lekarza minimum co 6–12 miesięcy. To ważne nie tylko pod kątem zmian związanych z tzw. stopą cukrzycową, ale także uszkodzeń stawów czy ścięgien.
Jeżeli diabetolog, endokrynolog lub lekarz POZ lub inny specjalista stwierdza brak tętna w jakimś obszarze stopy czy wyższym piętrze kończyny dolnej, diagnostykę należy poszerzyć u chirurga naczyniowego, aby nie dopuścić do objawów ciężkiego niedokrwienia.
